Όλες οι 188 μεροληψίες και τα φαινόμενα

Ό,τι υπάρχει στον χάρτη, ομαδοποιημένο ανάλογα με το πρόβλημα που βοηθά τον εγκέφαλό σου να λύσει και τη συντόμευση πίσω του. Διάλεξε ένα για παραδείγματα και για το τι μπορείς να κάνεις.

Τα περισσότερα λήμματα είναι γνωστικές μεροληψίες. Οι ετικέτες δείχνουν τα φαινόμενα μνήμης, τις λογικές πλάνες, τα άλλα ονόματα για το ίδιο πράγμα και τα λίγα που δεν είναι καθόλου μεροληψίες.

Εξερεύνησέ τες στον διαδραστικό χάρτη 8 συνήθειες που τις πιάνουν

Πάρα πολλή πληροφορία

Στις αισθήσεις σου φτάνουν πολύ περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσες ποτέ να επεξεργαστείς. Ο εγκέφαλός σου φιλτράρει αυστηρά. Κρατά ό,τι επαναλαμβάνεται, ό,τι σε ξαφνιάζει, ό,τι αλλάζει ή ό,τι ήδη πιστεύεις, και πετά τα υπόλοιπα.

Ό,τι έχουμε ξαναδεί · 12 μεροληψίεςΠροσέχουμε ό,τι είναι ήδη ενεργό στη μνήμη ή επαναλαμβάνεται συχνά

Δεχόμαστε πολύ περισσότερα απ' όσα μπορούμε να επεξεργαστούμε, γι' αυτό ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί ως φίλτρο ό,τι είναι ήδη ενεργό στη μνήμη. Όσα συναντήσαμε πρόσφατα, συχνά ή με έντονο συναίσθημα είναι πιθανό να μετρήσουν ξανά, οπότε, φέρνοντάς τα μπροστά, ο εγκέφαλος γλιτώνει χρόνο και κόπο.

Ευρετική της διαθεσιμότηταςΜια νοητική συντόμευση με την οποία κρίνουμε πόσο συχνό ή πιθανό είναι κάτι από το πόσο εύκολα μάς έρχονται παραδείγματα στο μυαλό. Τα πρόσφατα, ζωντανά ή φορτισμένα γεγονότα μοιάζουν πιο συχνά απ' ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Μεροληψία προσοχήςΗ προσοχή μας τείνει να πηγαίνει σε ό,τι έχει σχέση με τις τωρινές ανησυχίες, επιθυμίες ή συνήθειές μας, ενώ άλλες πληροφορίες περνούν απαρατήρητες. Όσα προσέχουμε διαμορφώνουν μετά τι πιστεύουμε και τι αποφασίζουμε.
Φαινόμενο ψευδαίσθησης αλήθειαςΗ τάση να πιστεύουμε ότι μια δήλωση είναι αληθινή αφού την ακούσουμε αρκετές φορές. Η επανάληψη κάνει έναν ισχυρισμό να φαίνεται οικείος και εύκολος στην επεξεργασία, κι αυτή την ευκολία την περνάμε για ακρίβεια.
Φαινόμενο απλής έκθεσηςΗ τάση να μας αρέσει κάτι περισσότερο απλώς επειδή το έχουμε ξανασυναντήσει. Όσο πιο συχνά το βρίσκουμε μπροστά μας, τόσο πιο ασφαλές και ευχάριστο μας φαίνεται, ακόμη κι αν δεν μαθαίνουμε τίποτα καινούργιο γι' αυτό.
Φαινόμενο πλαισίουμνήμηΤο περιβάλλον επηρεάζει το πώς αντιλαμβανόμαστε και θυμόμαστε τα πράγματα. Σε άλλο σκηνικό, το ίδιο αντικείμενο μπορεί να μας φανεί διαφορετικό στην όψη, στη γεύση ή στην αίσθηση, και όσα μάθαμε ή ζήσαμε σε ένα μέρος δεν τα θυμόμαστε πάντα το ίδιο εύκολα σε κάποιο άλλο.
Λήθη εξαρτώμενη από ενδείξειςμνήμηΈνα είδος λήθης όπου μια ανάμνηση είναι ακόμη αποθηκευμένη αλλά δεν μπορούμε να την ανασύρουμε, επειδή λείπουν οι ενδείξεις που υπήρχαν όταν σχηματίστηκε. Μια κατάλληλη νύξη, μυρωδιά, τοποθεσία ή λέξη μπορεί να τη φέρει ξαφνικά πίσω. Είναι περισσότερο γνώρισμα της μνήμης παρά μεροληψία, όμως μας κάνει να νομίζουμε ότι χάσαμε πράγματα που ακόμη ξέρουμε.
Μνήμη συμβατή με τη διάθεσηΗ τάση να ανακαλούμε αναμνήσεις που ταιριάζουν με το πώς νιώθουμε αυτή τη στιγμή. Όταν είμαστε χαρούμενοι θυμόμαστε πιο εύκολα χαρούμενα γεγονότα, και όταν είμαστε πεσμένοι θυμόμαστε πιο εύκολα λυπηρά ή επώδυνα.
Ψευδαίσθηση συχνότηταςΑφού προσέξουμε κάτι για πρώτη φορά, αρχίζουμε να το βλέπουμε παντού και νομίζουμε ότι έγινε πιο συνηθισμένο. Συνήθως απλώς η προσοχή μας έχει συντονιστεί πάνω του. Λέγεται και φαινόμενο Baader-Meinhof.
Φαινόμενο Baader-Meinhofάλλο όνομαΆλλο όνομα για την ψευδαίσθηση συχνότητας: η εμπειρία να πέφτεις ξανά και ξανά πάνω σε κάτι μόλις το πρωτομάθεις. Το παράξενο όνομα προέρχεται από έναν αναγνώστη εφημερίδας που άκουσε δύο φορές μέσα στην ίδια μέρα για την ομάδα Baader-Meinhof, μια δυτικογερμανική ένοπλη οργάνωση.
Χάσμα ενσυναίσθησηςΗ τάση να υποτιμούμε πόσο επηρεάζουν τη συμπεριφορά έντονες καταστάσεις όπως η πείνα, η κούραση, ο θυμός, ο πόνος ή η επιθυμία. Όταν είμαστε ήρεμοι, κρίνουμε λάθος πώς θα φερθούμε εμείς ή οι άλλοι όταν αυτές οι καταστάσεις ενταθούν, και το ίδιο ισχύει αντίστροφα.
Μεροληψία παράλειψηςΗ τάση να θεωρούμε μια βλαβερή πράξη χειρότερη από μια εξίσου βλαβερή παράλειψη. Όταν η ζημιά έρχεται επειδή δεν κάναμε τίποτα, νιώθουμε ότι φταίμε λιγότερο, ακόμη κι αν το αποτέλεσμα είναι το ίδιο ή χειρότερο.
Πλάνη του βασικού ποσοστούΤο λάθος να αγνοούμε πόσο συνηθισμένο είναι κάτι γενικά και να εστιάζουμε σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες μιας μεμονωμένης περίπτωσης. Είναι μια πλάνη συλλογισμού που μας κάνει να υπερεκτιμούμε τις ζωντανές λεπτομέρειες και να υποτιμούμε τα ξερά στατιστικά.

Ό,τι ξεχωρίζει · 6 μεροληψίεςΤα παράξενα, αστεία, οπτικά εντυπωσιακά ή ανθρωπόμορφα πράγματα ξεχωρίζουν περισσότερο από όσα είναι συνηθισμένα ή δεν έχουν τίποτα αστείο

Τα ασυνήθιστα, αστεία, συναισθηματικά ή προσωπικά πράγματα συχνά δείχνουν κάτι που μετράει, όπως μια απειλή, μια ευκαιρία ή μια πληροφορία για τον εαυτό μας. Όταν τους δίνουμε περισσότερη προσοχή και τα κρατάμε πιο γερά στη μνήμη, μαθαίνουμε γρήγορα από σπάνια ή σημαντικά γεγονότα.

Φαινόμενο του παράξενουμνήμηΗ τάση να θυμόμαστε το παράξενο ή παράλογο υλικό καλύτερα από το συνηθισμένο. Το φαινόμενο εμφανίζεται κυρίως όταν τα παράξενα στοιχεία είναι ανακατεμένα με κανονικά.
Φαινόμενο του χιούμορμνήμηΗ τάση να θυμόμαστε όσα είναι αστεία καλύτερα από όσα δεν είναι. Το χιούμορ τραβά την προσοχή και μας κάνει να ασχοληθούμε περισσότερο με την πληροφορία, κι έτσι μας μένει.
Φαινόμενο Von RestorffμνήμηΗ τάση να θυμόμαστε αυτό που ξεχωρίζει ανάμεσα σε πολλά παρόμοια. Κάτι που διαφέρει σε χρώμα, μέγεθος, σχήμα ή είδος το προσέχουμε και το θυμόμαστε καλύτερα από τα υπόλοιπα.
Φαινόμενο υπεροχής της εικόναςμνήμηΗ τάση να θυμόμαστε τις εικόνες καλύτερα από τις λέξεις. Μια εξήγηση είναι ότι μια εικόνα αποθηκεύεται και ως εικόνα και ως ετικέτα, κι έτσι η μνήμη έχει δύο δρόμους για να τη βρει.
Φαινόμενο προσωπικής συνάφειαςμνήμηΗ τάση να θυμόμαστε καλύτερα τις πληροφορίες όταν σχετίζονται με εμάς. Όταν συνδέουμε ένα στοιχείο με τη ζωή μας, αποκτά περισσότερο νόημα και πιάνεται πιο γερά στη μνήμη.
Μεροληψία αρνητικότηταςΗ τάση να μας επηρεάζουν τα άσχημα, όπως η κριτική, οι απώλειες ή ο κίνδυνος, περισσότερο από καλά ίδιου μεγέθους. Τα δυσάρεστα γεγονότα τραβούν περισσότερη προσοχή και μένουν περισσότερο στη μνήμη.

Η αλλαγή · 8 μεροληψίεςΠροσέχουμε όταν κάτι έχει αλλάξει

Οι αισθήσεις και η κρίση μας λειτουργούν με συγκρίσεις. Είναι πιο γρήγορο και πιο οικονομικό να προσέχουμε τις διαφορές από ένα σημείο εκκίνησης, ή από ό,τι προηγήθηκε, παρά να μετράμε τα πράγματα με απόλυτους όρους. Και συχνά οι αλλαγές είναι αυτές που προειδοποιούν για κίνδυνο ή ευκαιρία.

ΑγκύρωσηΗ τάση να στηριζόμαστε υπερβολικά στον πρώτο αριθμό ή στην πρώτη πληροφορία που βλέπουμε όταν κρίνουμε κάτι. Οι επόμενες εκτιμήσεις μας μένουν πολύ κοντά σε εκείνο το σημείο εκκίνησης, ακόμη κι όταν είναι αυθαίρετο.
ΣυντηρητισμόςΗ τάση να αναθεωρούμε πολύ λίγο τις πεποιθήσεις μας όταν παίρνουμε νέα στοιχεία. Προτιμάμε την προηγούμενη άποψή μας και την προσαρμόζουμε ελάχιστα, ακόμη κι όταν η νέα πληροφορία θα έπρεπε να την αλλάξει πολύ. Ο όρος δεν έχει καμία σχέση με την πολιτική.
Φαινόμενο αντίθεσηςΗ τάση να κρίνουμε κάτι καλύτερο ή χειρότερο απ' ό,τι είναι, επειδή μόλις το συγκρίναμε με κάτι πολύ διαφορετικό. Η σύγκριση αλλάζει την αίσθηση που έχουμε για το μέγεθος, την τιμή, την ποιότητα ή το πόσο ελκυστικό είναι κάτι.
Μεροληψία διάκρισηςΗ τάση να βλέπουμε δύο επιλογές πιο διαφορετικές όταν τις κοιτάμε δίπλα δίπλα απ' ό,τι όταν τις ζούμε μία μία. Μικρές διαφορές που φαίνονται τεράστιες στη σύγκριση συχνά δεν έχουν καμία σημασία στην καθημερινή ζωή.
Φαινόμενο εστίασηςΗ τάση να δίνουμε υπερβολικό βάρος σε μία μόνο πλευρά ενός γεγονότος ή μιας επιλογής όταν προβλέπουμε πώς θα εξελιχθεί ή πόσο ευτυχισμένους θα μας κάνει. Όλα τα υπόλοιπα που μετράνε βγαίνουν από το κάδρο.
Φαινόμενο πλαισίωσηςΗ τάση να κάνουμε διαφορετικές επιλογές ανάλογα με το πώς παρουσιάζεται η ίδια πληροφορία, για παράδειγμα ως κέρδος ή ως απώλεια. Τα γεγονότα μένουν ίδια, αλλάζει μόνο η διατύπωση.
Ψευδαίσθηση του χρήματοςΗ τάση να σκεφτόμαστε τα χρήματα με βάση τον αριθμό που γράφουν, ξεχνώντας τι μπορούν στην πράξη να αγοράσουν. Παραβλέπουμε τον πληθωρισμό και νιώθουμε πιο πλούσιοι όταν παίρνουμε περισσότερα ευρώ, ακόμη κι αν οι τιμές ανέβηκαν πιο γρήγορα.
Νόμος Weber-Fechnerόχι μεροληψίαΈνας νόμος της αντίληψης που λέει ότι προσέχουμε τις αλλαγές ανάλογα με το πόσο μεγάλη είναι η αρχική ποσότητα. Μια μικρή αλλαγή ξεχωρίζει σε μια μικρή ποσότητα αλλά χάνεται σε μια μεγάλη, κι αυτό επηρεάζει επίσης το πώς κρίνουμε τα χρήματα και τους αριθμούς.

Ό,τι μας επιβεβαιώνει · 13 μεροληψίεςΜας τραβούν οι λεπτομέρειες που επιβεβαιώνουν όσα ήδη πιστεύουμε

Με σταθερές πεποιθήσεις μπορούμε να δρούμε χωρίς να τα ξανασκεφτόμαστε όλα από την αρχή κάθε φορά. Όταν προτιμάμε πληροφορίες που ταιριάζουν με όσα ήδη ξέρουμε, κερδίζουμε χρόνο, προστατεύουμε την αίσθηση ότι έχουμε δίκιο και κρατάμε την εικόνα μας για τον κόσμο σταθερή και συνεκτική.

Μεροληψία επιβεβαίωσηςΗ τάση να αναζητούμε, να ερμηνεύουμε και να θυμόμαστε τις πληροφορίες με τρόπο που στηρίζει όσα ήδη πιστεύουμε. Όσα στοιχεία πάνε κόντρα στην άποψή μας τα αγνοούμε, τους βρίσκουμε μια βολική εξήγηση ή τα ξεχνάμε.
Μεροληψία συμβατότηταςΗ τάση να ελέγχουμε μια ιδέα μόνο κοιτάζοντας αν συμβαίνει το αποτέλεσμα που προβλέπει, χωρίς να δοκιμάζουμε άλλες εξηγήσεις που θα μπορούσαν να δώσουν το ίδιο αποτέλεσμα. Είναι στενή συγγενής της μεροληψίας επιβεβαίωσης και φαίνεται στον τρόπο που δοκιμάζουμε τα πράγματα.
Εκλογίκευση μετά την αγοράΗ τάση να πείθουμε τον εαυτό μας ότι κάτι που αγοράσαμε άξιζε τα λεφτά του, ιδίως όταν ήταν ακριβό ή είχε ελαττώματα. Μεγαλοποιούμε τα καλά του και προσπερνάμε τα μειονεκτήματά του, για να μη νιώσουμε ότι κάναμε λάθος.
Μεροληψία υπέρ της επιλογήςΗ τάση να θυμόμαστε τις παλιές μας επιλογές καλύτερες απ' ό,τι ήταν. Θυμόμαστε περισσότερα καλά για την επιλογή που κάναμε και περισσότερα άσχημα για εκείνες που απορρίψαμε.
Επιλεκτική αντίληψηΟι προσδοκίες και οι πεποιθήσεις μας τείνουν να διαμορφώνουν το τι πραγματικά βλέπουμε και ακούμε. Προσέχουμε ό,τι ταιριάζει με την άποψή μας και φιλτράρουμε ό,τι δεν ταιριάζει, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουμε.
Φαινόμενο προσδοκιών παρατηρητήΌταν ένας ερευνητής ή παρατηρητής περιμένει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, μπορεί να στέλνει ασυναίσθητα σήματα, όπως ο τόνος της φωνής, οι παύσεις ή οι εκφράσεις του προσώπου, που σπρώχνουν προς αυτό το αποτέλεσμα τους ανθρώπους ή τα ζώα που μελετά. Έτσι η μελέτη μοιάζει να δείχνει αυτό που ήλπιζε ο παρατηρητής.
Μεροληψία του πειραματιστήΗ τάση των ερευνητών να αφήνουν τις προσδοκίες τους να επηρεάζουν το πώς σχεδιάζουν μια μελέτη, πώς συλλέγουν δεδομένα και πώς ερμηνεύουν ή παρουσιάζουν τα αποτελέσματα. Έχει κοινά σημεία με το φαινόμενο προσδοκιών του παρατηρητή, αλλά περιλαμβάνει και αποφάσεις που παίρνει ο ερευνητής μόνος του, όπως ποια δεδομένα θα κρατήσει και πότε θα σταματήσει.
Φαινόμενο του παρατηρητήόχι μεροληψίαΗ ίδια η παρατήρηση μπορεί να αλλάξει αυτό που παρατηρούμε. Στην καθημερινή ζωή οι άνθρωποι συχνά φέρονται αλλιώς όταν ξέρουν ότι τους παρακολουθούν, οπότε αυτό που βλέπουμε μπορεί να μην αντιστοιχεί στη συνηθισμένη συμπεριφορά. Είναι περισσότερο πρόβλημα μέτρησης παρά μεροληψία, και μας παραπλανά όταν ξεχνάμε να το υπολογίσουμε. Πολύ κοντινή ιδέα είναι το φαινόμενο Hawthorne.
Μεροληψία προσδοκίαςΗ τάση να βλέπουμε, να ακούμε ή να μετράμε αυτό που περιμένουμε και να αμφισβητούμε πληροφορίες που δεν ταιριάζουν. Συγγενεύει στενά με τη μεροληψία του πειραματιστή και επηρεάζει οποιονδήποτε μπαίνει σε μια κατάσταση περιμένοντας ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Φαινόμενο της στρουθοκαμήλουΗ τάση να αποφεύγουμε πληροφορίες που φοβόμαστε ότι θα είναι άσχημες. Πήρε το όνομά του από τον μύθο ότι οι στρουθοκάμηλοι θάβουν το κεφάλι τους στην άμμο. Όταν αποφεύγουμε τα νέα, νιώθουμε καλύτερα εκείνη τη στιγμή, αλλά αφήνουμε τα προβλήματα να μεγαλώνουν.
Υποκειμενική επικύρωσηΗ τάση να δεχόμαστε μια δήλωση ως αληθινή ή ακριβή επειδή έχει προσωπικό νόημα για εμάς. Συνδέεται στενά με το φαινόμενο Barnum, όπου ασαφείς περιγραφές μοιάζουν φτιαγμένες ειδικά για εμάς.
Φαινόμενο διαρκούς επιρροήςΜια λανθασμένη πληροφορία τείνει να επηρεάζει τη σκέψη μας ακόμη κι αφού διορθωθεί. Μπορεί να θυμόμαστε τη διόρθωση, όμως η αρχική ιστορία εξακολουθεί να καθοδηγεί τις κρίσεις μας.
Αντανακλαστικό SemmelweisΗ σχεδόν αντανακλαστική απόρριψη νέων στοιχείων επειδή έρχονται σε αντίθεση με καθιερωμένες πεποιθήσεις ή πρακτικές. Πήρε το όνομά του από τον Ignaz Semmelweis, γιατρό του 19ου αιώνα. Είχε διαπιστώσει ότι το πλύσιμο των χεριών έσωζε τις ζωές των λεχώνων, αλλά οι συνάδελφοί του απέρριψαν το εύρημά του.

Τα λάθη των άλλων · 3 μεροληψίεςΠροσέχουμε τα ελαττώματα των άλλων πιο εύκολα από τα δικά μας

Ξέρουμε από μέσα τι θέλουμε, γιατί κάνουμε ό,τι κάνουμε και σε τι συνθήκες βρισκόμαστε, ενώ από τους άλλους βλέπουμε μόνο τις πράξεις τους, απ' έξω. Όταν εμπιστευόμαστε τη δική μας ματιά, δρούμε με σιγουριά και μένουμε σε επιφυλακή απέναντι σε όσους μπορεί να μας εκμεταλλευτούν.

Τυφλό σημείο της μεροληψίαςΗ τάση να βλέπουμε πώς οι μεροληψίες επηρεάζουν την κρίση των άλλων, ενώ θεωρούμε τον εαυτό μας λιγότερο μεροληπτικό από τον μέσο όρο. Όσα κι αν μάθουμε για τις μεροληψίες, δεν είναι βέβαιο ότι θα απαλλαγούμε από αυτή την τάση.
Αφελής κυνισμόςΗ τάση να περιμένουμε από τους άλλους να είναι πιο εγωιστές και μεροληπτικοί απ' ό,τι πραγματικά είναι, ενώ θεωρούμε τον εαυτό μας δίκαιο. Βλέπουμε ιδιοτέλεια στις πράξεις των άλλων ακόμη κι όταν υπάρχουν άλλες εξηγήσεις.
Αφελής ρεαλισμόςΗ πεποίθηση ότι βλέπουμε τον κόσμο αντικειμενικά, όπως πραγματικά είναι, άρα όσοι διαφωνούν μαζί μας πρέπει να είναι ανενημέρωτοι, παράλογοι ή μεροληπτικοί. Ξεχνάμε ότι και η δική μας ματιά διαμορφώνεται από τις εμπειρίες και τις αξίες μας.

Ανεπαρκές νόημα

Βλέπεις μόνο ένα κομμάτι του κόσμου, κι όμως πρέπει να βγάλεις άκρη. Ο εγκέφαλός σου γεμίζει τα κενά με μοτίβα, στερεότυπα, γνώριμες περιπτώσεις και εικασίες για το τι σκέφτονται οι άλλοι.

Ιστορίες & μοτίβα · 13 μεροληψίεςΒλέπουμε ιστορίες και μοτίβα ακόμα και σε λιγοστά δεδομένα

Οι πρόγονοί μας επιβίωσαν επειδή εντόπιζαν γρήγορα μοτίβα: ένα θρόισμα στα χόρτα μπορεί να σήμαινε αρπακτικό, και τα μαύρα σύννεφα σήμαιναν βροχή. Όταν γεμίζουμε τα κενά με μια πιστευτή ιστορία, μπορούμε να δράσουμε με λίγες πληροφορίες αντί να παγώσουμε. Ένας εγκέφαλος που καμιά φορά βλέπει μοτίβο εκεί που δεν υπάρχει χάνει λιγότερα από έναν που προσπερνά μια πραγματική απειλή.

ΜυθοπλασίαΜυθοπλασία έχουμε όταν το μυαλό γεμίζει ένα κενό στη μνήμη ή στις γνώσεις με μια επινοημένη ιστορία, την οποία ο άνθρωπος πιστεύει ειλικρινά. Είναι ειλικρινές λάθος της μνήμης, χωρίς καμία πρόθεση να πει κανείς ψέματα.
Ψευδαίσθηση ομαδοποίησηςΗ ψευδαίσθηση ομαδοποίησης είναι η τάση να βλέπουμε συγκεντρώσεις ή σερί με νόημα σε δεδομένα που στην πραγματικότητα είναι τυχαία. Το αληθινά τυχαίο βγάζει συχνά σερί και συστάδες, κι εμείς τα περνάμε για σημάδια μιας κρυφής αιτίας.
Παράβλεψη μεγέθους δείγματοςΠαράβλεψη μεγέθους δείγματος έχουμε όταν κρίνουμε ένα αποτέλεσμα χωρίς να σκεφτούμε σε πόσες περιπτώσεις βασίζεται. Οι μικρές ομάδες βγάζουν ακραίες τιμές πολύ πιο συχνά από τις μεγάλες, κι όμως εμπιστευόμαστε τα αποτελέσματά τους το ίδιο.
Παράβλεψη πιθανοτήτωνΠαράβλεψη πιθανοτήτων έχουμε όταν αποφασίζουμε σε συνθήκες αβεβαιότητας αγνοώντας πόσο πιθανό είναι κάτι. Αντιδρούμε στο πόσο άσχημα ή ωραία θα νιώθαμε με ένα αποτέλεσμα και βάζουμε στο ίδιο τσουβάλι τις ελάχιστες και τις μέτριες πιθανότητες.
Ανεκδοτολογική πλάνηλογική πλάνηΣτην ανεκδοτολογική πλάνη παίρνουμε μια προσωπική ιστορία ή λίγα παραδείγματα για απόδειξη ενός γενικού ισχυρισμού και αγνοούμε τα ευρύτερα στοιχεία. Μία και μόνο ζωντανή περίπτωση, ακόμα κι όταν είναι ασυνήθιστη, μπορεί να πείσει περισσότερο από τις στατιστικές, ιδίως σε θέματα που μας αγγίζουν συναισθηματικά, όπως η υγεία.
Ψευδαίσθηση εγκυρότηταςΗ ψευδαίσθηση εγκυρότητας είναι η υπερβολική σιγουριά για μια κρίση όταν τα διαθέσιμα στοιχεία σχηματίζουν μια τακτοποιημένη, συνεπή ιστορία, ακόμα κι αν ελάχιστα βοηθούν στην πρόβλεψη. Η βεβαιότητα που νιώθουμε πηγάζει από το πόσο καλά δένει η ιστορία και δεν λέει σχεδόν τίποτα για το αν είναι σωστή.
Πλάνη του μασκοφόρουλογική πλάνηΗ πλάνη του μασκοφόρου είναι ένα λάθος συλλογισμού όπου κρίνουμε ότι δύο πράγματα είναι διαφορετικά μόνο επειδή πιστεύουμε διαφορετικά πράγματα για το καθένα. Πήρε το όνομά της από το επιχείρημα: ξέρω ποιος είναι ο πατέρας μου, δεν ξέρω ποιος είναι ο μασκοφόρος, άρα ο μασκοφόρος δεν είναι ο πατέρας μου.
Ψευδαίσθηση του πρόσφατουΗ ψευδαίσθηση του πρόσφατου είναι να πιστεύεις ότι μια λέξη, μια συνήθεια ή μια τάση είναι καινούργια ενώ υπάρχει εδώ και πολύ καιρό, απλώς επειδή μόλις τώρα άρχισες να την προσέχεις. Συγγενεύει στενά με την ψευδαίσθηση συχνότητας, όπου κάτι μοιάζει να εμφανίζεται παντού μόλις το προσέξεις.
Πλάνη του τζογαδόρουΗ πλάνη του τζογαδόρου είναι να πιστεύουμε ότι ένα τυχαίο γεγονός γίνεται λιγότερο πιθανό επειδή συνέβη πολλές φορές τελευταία, ή πιο πιθανό επειδή έχει καιρό να συμβεί. Τα ανεξάρτητα γεγονότα, όπως το στρίψιμο ενός νομίσματος, δεν έχουν μνήμη, οπότε τα προηγούμενα αποτελέσματα δεν επηρεάζουν το επόμενο.
Πλάνη του ζεστού χεριούΗ πλάνη του ζεστού χεριού είναι να πιστεύουμε ότι όποιος είναι σε σερί επιτυχιών έχει περισσότερες πιθανότητες να συνεχίσει να πετυχαίνει, ακόμα κι όταν κάθε προσπάθεια είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητη. Είναι το αντίστροφο της πλάνης του τζογαδόρου. Στα σπορ φαίνεται να υπάρχουν και κάποια αληθινά σερί, αλλά ένα σύντομο τυχερό σερί εύκολα το περνάμε για αληθινό.
Απατηλή συσχέτισηΑπατηλή συσχέτιση έχουμε όταν βλέπουμε σχέση ανάμεσα σε δύο πράγματα που στην πραγματικότητα δεν συνδέονται, ή βλέπουμε ισχυρότερη σχέση απ' όση υπάρχει. Συχνά συμβαίνει επειδή οι φορές που τα δύο πράγματα συμπίπτουν μένουν στη μνήμη, ενώ οι υπόλοιπες ξεχνιούνται.
ΠαρειδωλίαΗ παρειδωλία είναι όταν βλέπουμε εικόνες ή ακούμε ήχους με νόημα, κυρίως πρόσωπα και φωνές, μέσα σε τυχαία ή ασαφή ερεθίσματα. Οφείλεται στο ότι ο εγκέφαλος είναι ρυθμισμένος να εντοπίζει γρήγορα πρόσωπα, ακόμα και με τίμημα κάποιους ψεύτικους συναγερμούς.
ΑνθρωπομορφισμόςΟ ανθρωπομορφισμός είναι όταν αποδίδουμε ανθρώπινα χαρακτηριστικά, συναισθήματα ή προθέσεις σε ζώα, αντικείμενα ή φυσικές δυνάμεις. Μας βοηθά να νιώθουμε πιο κοντά σε ό,τι μας περιβάλλει και να προβλέπουμε πώς θα συμπεριφερθεί, αλλά μπορεί να μας ξεγελάσει για το πώς λειτουργεί στ' αλήθεια.

Στερεότυπα · 12 μεροληψίεςΣυμπληρώνουμε χαρακτηριστικά με βάση στερεότυπα, γενικεύσεις και προηγούμενες εμπειρίες

Σπάνια έχουμε πλήρη εικόνα για έναν άνθρωπο ή μια κατάσταση, οπότε ο εγκέφαλος γεμίζει τα κενά με ό,τι ισχύει συνήθως σε παρόμοιες περιπτώσεις. Όταν στηριζόμαστε σε κατηγορίες, πρακτικούς κανόνες και πηγές που εμπιστευόμαστε, γλιτώνουμε πάρα πολύ χρόνο και κόπο. Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας, ήταν ασφαλές στοίχημα να ακολουθείς την ομάδα και να εμπιστεύεσαι τους έμπειρους γεροντότερους.

Σφάλμα ομαδικής απόδοσηςΣτο σφάλμα ομαδικής απόδοσης υποθέτουμε ότι τα χαρακτηριστικά ενός μέλους ισχύουν για όλη την ομάδα, ή ότι μια απόφαση της ομάδας δείχνει τι θέλει κάθε μέλος της. Βλέπουμε δηλαδή την ομάδα σαν να έχει ένα μόνο μυαλό.
Απόλυτο σφάλμα απόδοσηςΤο απόλυτο σφάλμα απόδοσης είναι όταν εξηγούμε τις κακές πράξεις μιας άλλης ομάδας με τον χαρακτήρα των μελών της, ενώ τις καλές τους πράξεις τις αποδίδουμε στην τύχη ή σε ειδικές περιστάσεις. Με τη δική μας ομάδα κάνουμε συνήθως το αντίθετο.
Στερεοτυπική σκέψηΗ στερεοτυπική σκέψη είναι όταν περιμένουμε από έναν άνθρωπο να έχει ορισμένα χαρακτηριστικά επειδή ανήκει σε μια ομάδα, χωρίς να ξέρουμε τίποτε άλλο γι' αυτόν. Τα στερεότυπα μπορεί να είναι θετικά ή αρνητικά, και συχνά δεν ξεκολλάνε ακόμα κι όταν κάποιος ολοφάνερα δεν ταιριάζει σε αυτά.
ΟυσιοκρατίαΗ ουσιοκρατία είναι η πεποίθηση ότι οι κατηγορίες ανθρώπων ή πραγμάτων έχουν έναν κρυφό, αμετάβλητο πυρήνα που τις κάνει αυτό που είναι. Μας οδηγεί να βλέπουμε τις διαφορές ανάμεσα στις ομάδες ως σταθερές και φυσικές και να παραβλέπουμε πόσο τις διαμορφώνουν οι συνθήκες.
Λειτουργική προσήλωσηΣτη λειτουργική προσήλωση βλέπουμε ένα αντικείμενο μόνο για τη συνηθισμένη του χρήση και τίποτε άλλο. Έτσι μας ξεφεύγουν δημιουργικές λύσεις που χρησιμοποιούν γνώριμα πράγματα με καινούργιους τρόπους.
Φαινόμενο ηθικών διαπιστευτηρίωνΤο φαινόμενο ηθικών διαπιστευτηρίων, που λέγεται και ηθική άδεια, είναι όταν νιώθουμε πιο ελεύθεροι να φερθούμε άσχημα αφού κάναμε κάτι καλό ή αποδείξαμε ότι είμαστε καλοί άνθρωποι. Οι καλές πράξεις του παρελθόντος γίνονται ένα είδος πίστωσης που μοιάζει να δικαιολογεί ένα παραστράτημα αργότερα.
Υπόθεση του δίκαιου κόσμουΗ υπόθεση του δίκαιου κόσμου είναι η πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι δίκαιος και ότι, σε γενικές γραμμές, ο καθένας παίρνει ό,τι του αξίζει. Μας οδηγεί να κατηγορούμε τα θύματα για την ατυχία τους και να υποθέτουμε ότι οι επιτυχημένοι κέρδισαν με την αξία τους όλα όσα έχουν.
Επιχείρημα από την πλάνηλογική πλάνηΤο επιχείρημα από την πλάνη είναι όταν συμπεραίνουμε ότι ένας ισχυρισμός είναι οπωσδήποτε λάθος επειδή το επιχείρημα που τον στήριζε ήταν σαθρό. Κι όμως, ένα κακό επιχείρημα μπορεί να καταλήγει σε αληθινό συμπέρασμα.
Μεροληψία υπέρ της αυθεντίαςΣτη μεροληψία υπέρ της αυθεντίας δίνουμε στη γνώμη ενός ανθρώπου με κύρος περισσότερο βάρος απ' όσο δικαιολογούν τα στοιχεία, και τον αφήνουμε να μας επηρεάζει ή να μας κατευθύνει πιο εύκολα. Και το κάνουμε ακόμα και για θέματα πολύ μακριά από την πραγματική του ειδικότητα.
Μεροληψία αυτοματισμούΗ μεροληψία αυτοματισμού είναι όταν εμπιστευόμαστε υπερβολικά τις υποδείξεις αυτοματοποιημένων συστημάτων, όπως το GPS, ο ορθογραφικός έλεγχος ή οι ειδοποιήσεις λογισμικού, ακόμα κι όταν κάνουν λάθος. Μπορεί να αγνοούμε πληροφορίες που λένε το αντίθετο ή να σταματάμε να ελέγχουμε τι κάνει η μηχανή.
Φαινόμενο της αγέληςΤο φαινόμενο της αγέλης είναι όταν υιοθετούμε μια πεποίθηση ή μια συμπεριφορά επειδή την ακολουθούν πολλοί άλλοι. Η δημοτικότητα αρχίζει να μοιάζει με απόδειξη ότι κάτι είναι σωστό ή καλό.
Φαινόμενο placeboόχι μεροληψίαΦαινόμενο placebo έχουμε όταν κάποιος νιώθει πραγματικά καλύτερα μετά από μια θεραπεία χωρίς δραστική ουσία, επειδή περιμένει ότι θα τον βοηθήσει. Είναι περισσότερο φαινόμενο προσδοκίας παρά μεροληψία, και δείχνει ότι οι πεποιθήσεις μπορούν να επηρεάσουν το πώς βιώνουμε συμπτώματα όπως ο πόνος ή η ναυτία.

Προτιμάμε το οικείο · 9 μεροληψίεςΒλέπουμε πιο θετικά τα πράγματα και τους ανθρώπους που γνωρίζουμε ή συμπαθούμε

Συνήθως είναι ασφαλές να εμπιστευόμαστε ανθρώπους και πράγματα που ξέρουμε, γιατί αν κάτι μας είναι οικείο, σημαίνει ότι το έχουμε ξανασυναντήσει χωρίς να πάθουμε κακό. Η εύνοια προς τη δική μας ομάδα βοήθησε τους προγόνους μας να συνεργάζονται με τους ανθρώπους από τους οποίους εξαρτιόνταν. Κι όταν μας αρέσει ό,τι είναι κοντινό και γνώριμο, γλιτώνουμε τον κόπο να κρίνουμε τα πάντα από το μηδέν.

Ομοιογένεια της εξωομάδαςΗ ομοιογένεια της εξωομάδας είναι η τάση να βλέπουμε τα μέλη άλλων ομάδων σαν να είναι όλα ίδια, ενώ στη δική μας ομάδα βλέπουμε ξεχωριστούς, διαφορετικούς ανθρώπους.
Φαινόμενο της άλλης φυλήςΤο φαινόμενο της άλλης φυλής είναι η τάση να αναγνωρίζουμε πιο εύκολα πρόσωπα της δικής μας φυλής απ' ό,τι πρόσωπα άλλων φυλών. Εξαρτάται εν μέρει από το πόση εμπειρία έχουμε αποκτήσει με πρόσωπα από διάφορες φυλές, ιδίως ως παιδιά, και μπορεί να μειωθεί αν εξασκηθούμε στο να ξεχωρίζουμε τέτοια πρόσωπα.
Μεροληψία της ενδοομάδαςΣτη μεροληψία της ενδοομάδας ευνοούμε τα μέλη της δικής μας ομάδας σε σχέση με τους ξένους: τους εμπιστευόμαστε, τους βοηθάμε, τους ανταμείβουμε και τους κρίνουμε πιο ευνοϊκά. Εμφανίζεται ακόμα και σε ομάδες που φτιάχτηκαν με ασήμαντο κριτήριο, όπως με μια τυχαία κλήρωση.
Φαινόμενο της άλωΤο φαινόμενο της άλω είναι όταν αφήνουμε ένα θετικό χαρακτηριστικό, όπως την ωραία εμφάνιση ή τη γοητεία, να διαμορφώσει τη γνώμη μας για άλλα, άσχετα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου. Το αντίστροφο, όπου ένα αρνητικό χαρακτηριστικό ρίχνει τη σκιά του σε όλα, λέγεται μερικές φορές φαινόμενο των κεράτων.
Φαινόμενο των μαζορετώνΣύμφωνα με το φαινόμενο των μαζορετών, οι άνθρωποι φαίνονται πιο ελκυστικοί μέσα σε μια ομάδα απ' ό,τι όταν τους βλέπουμε μόνους. Μια εξήγηση είναι ότι ο εγκέφαλος βγάζει έναν μέσο όρο από τα πρόσωπα της ομάδας, και τα «μέσα» πρόσωπα τείνουν να φαίνονται πιο ελκυστικά.
Φαινόμενο θετικότηταςΤο φαινόμενο θετικότητας είναι η τάση να προσέχουμε περισσότερο τις θετικές πληροφορίες από τις αρνητικές και να τις θυμόμαστε καλύτερα, τάση που δυναμώνει με την ηλικία. Μπορεί να ενισχύει την ευεξία μας, αλλά και να μας κάνει να προσπερνάμε προειδοποιήσεις.
Δεν το φτιάξαμε εμείςΤο «δεν το φτιάξαμε εμείς» είναι όταν απορρίπτουμε ή υποτιμούμε ιδέες, προϊόντα ή γνώσεις επειδή ήρθαν από έξω, και όχι από τη δική μας ομάδα, εταιρεία ή κύκλο. Το συναντάμε συχνά σε οργανισμούς που καμαρώνουν για τη δουλειά τους.
Αντιδραστική υποτίμησηΗ αντιδραστική υποτίμηση είναι όταν εκτιμούμε λιγότερο μια πρόταση επειδή την έκανε ένας αντίπαλος ή κάποιος που θεωρούμε ότι είναι απέναντι. Η ίδια προσφορά φαίνεται πιο ελκυστική όταν έρχεται από μια ουδέτερη ή φιλική πηγή.
Φαινόμενο του γνώριμου δρόμουΤο φαινόμενο του γνώριμου δρόμου είναι όταν υποτιμούμε πόση ώρα παίρνουν οι γνώριμες διαδρομές και υπερεκτιμούμε πόση ώρα παίρνουν οι άγνωστες. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι γνωστές διαδρομές μάς φαίνονται πιο σύντομες επειδή θέλουν λιγότερη προσοχή.

Απλοποιούμε τους αριθμούς · 9 μεροληψίεςΑπλοποιούμε τις πιθανότητες και τους αριθμούς για να σκεφτόμαστε πιο εύκολα

Ο εγκέφαλός μας τα καταφέρνει καλά με μικρές, συγκεκριμένες ποσότητες, αλλά δυσκολεύεται με μεγάλους αριθμούς, κλάσματα και πιθανότητες. Στρογγυλεύοντας, ομαδοποιώντας και βάζοντας ταμπέλες, παίρνουμε γρήγορες αποφάσεις χωρίς να κάνουμε τους λογαριασμούς. Για τις περισσότερες καθημερινές επιλογές, μια πρόχειρη απάντηση αρκεί.

Νοητική λογιστικήΗ νοητική λογιστική είναι όταν αντιμετωπίζουμε τα χρήματα διαφορετικά ανάλογα με το από πού ήρθαν ή σε ποιον νοητό «προϋπολογισμό» ανήκουν, παρόλο που κάθε ευρώ αξίζει το ίδιο. Βοηθά μεν στον προγραμματισμό των εξόδων, αλλά στο σύνολο οδηγεί και σε κακές επιλογές.
Επίκληση στην πιθανότηταλογική πλάνηΗ επίκληση στην πιθανότητα είναι λογική πλάνη: θεωρούμε κάτι βέβαιο μόνο και μόνο επειδή είναι δυνατό ή πιθανό. Πηδάμε από το «αυτό θα μπορούσε να συμβεί» στο «αυτό θα συμβεί».
Μεροληψία κανονικότηταςΗ μεροληψία κανονικότητας είναι όταν υποθέτουμε ότι μια καταστροφή δεν θα μας βρει, αφού δεν μας έχει βρει ποτέ ως τώρα, και υποτιμούμε πόσο άσχημη θα ήταν αν ερχόταν. Έτσι αργούμε να αντιδράσουμε ακόμα και σε ξεκάθαρες προειδοποιήσεις.
Νόμος του Murphyόχι μεροληψίαΟ νόμος του Murphy είναι το ρητό «ό,τι μπορεί να πάει στραβά, θα πάει στραβά». Είναι περισσότερο χιουμοριστικό απόφθεγμα παρά μεροληψία, και δείχνει πώς οι αποτυχίες μάς μένουν, ενώ οι πολλές φορές που όλα πάνε καλά περνούν απαρατήρητες.
Μεροληψία μηδενικού αθροίσματοςΗ μεροληψία μηδενικού αθροίσματος είναι όταν υποθέτουμε ότι ό,τι κερδίζει ο ένας το χάνει αναγκαστικά ο άλλος, ακόμα κι όταν θα μπορούσαν να ωφεληθούν και οι δύο. Πολλές καταστάσεις, όπως το εμπόριο, η φιλία και η μάθηση, μπορούν να ωφελήσουν όλους όσοι συμμετέχουν.
Μεροληψία επιβίωσηςΗ μεροληψία επιβίωσης είναι όταν βγάζουμε συμπεράσματα μόνο από τους ανθρώπους ή τα πράγματα που πέρασαν από κάποιο φίλτρο, αγνοώντας όσα έμειναν πίσω. Οι αποτυχίες που λείπουν κρύβουν συχνά την πιο σημαντική πληροφορία.
Φαινόμενο υποπροσθετικότηταςΤο φαινόμενο υποπροσθετικότητας είναι όταν κρίνουμε ότι ένα γεγονός στο σύνολό του είναι λιγότερο πιθανό απ' ό,τι βγαίνει αν προσθέσουμε τις πιθανότητες των επιμέρους κομματιών του. Όταν σπάμε ένα γεγονός σε λεπτομερή κομμάτια, το καθένα μοιάζει πιο πιθανό, κι έτσι τα κομμάτια μαζί βγαίνουν περισσότερα από το σύνολο.
Φαινόμενο της ονομαστικής αξίαςΣύμφωνα με το φαινόμενο της ονομαστικής αξίας, ξοδεύουμε πιο δύσκολα τα χρήματα όταν τα έχουμε σε μεγάλα χαρτονομίσματα απ' ό,τι όταν έχουμε το ίδιο ποσό σε μικρά χαρτονομίσματα ή κέρματα. Μόλις χαλάσουμε ένα μεγάλο χαρτονόμισμα, μας φαίνεται πιο εύκολο να ξοδέψουμε τα λεφτά.
Μαγικός αριθμός 7±2μνήμηΟ «μαγικός αριθμός επτά, συν πλην δύο» είναι μια κλασική ιδέα του ψυχολόγου George Miller: ότι μπορούμε να κρατάμε στη βραχυπρόθεσμη μνήμη περίπου επτά στοιχεία ταυτόχρονα. Νεότερες έρευνες δείχνουν ότι το πραγματικό όριο είναι πιο κοντά στις τέσσερις ενότητες, και πρόκειται περισσότερο για όριο της μνήμης παρά για μεροληψία.

Διαβάζουμε σκέψεις · 6 μεροληψίεςΝομίζουμε ότι ξέρουμε τι σκέφτονται οι άλλοι

Η κοινωνική ζωή βασίζεται στο να μαντεύουμε τι σκέφτονται και τι νιώθουν οι άλλοι. Όταν παίρνουμε το δικό μας μυαλό ως πρότυπο για το μυαλό των άλλων, κερδίζουμε χρόνο και συχνά πέφτουμε λίγο πολύ μέσα, γιατί οι άνθρωποι έχουμε πολλά κοινά. Έτσι οι πρόγονοί μας μπορούσαν να προβλέπουν τι θα κάνουν φίλοι και αντίπαλοι χωρίς να χρειαστεί να ρωτήσουν.

Ψευδαίσθηση διαφάνειαςΗ ψευδαίσθηση διαφάνειας είναι όταν υπερεκτιμάς πόσο καθαρά μπορούν οι άλλοι να διαβάσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά σου. Αφού για σένα είναι ολοφάνερο τι γίνεται μέσα σου, υποθέτεις ότι το βλέπουν και οι άλλοι.
Κατάρα της γνώσηςΗ κατάρα της γνώσης είναι η δυσκολία να φανταστείς πώς είναι να μην ξέρεις κάτι, από τη στιγμή που το ξέρεις. Οι ειδικοί συχνά εξηγούν άσχημα επειδή ξεχνούν τι δεν ξέρουν ακόμα οι αρχάριοι.
Φαινόμενο του προβολέαΤο φαινόμενο του προβολέα είναι όταν υπερεκτιμάς πόσο προσέχουν οι άλλοι την εμφάνιση, τα λάθη και τη συμπεριφορά σου. Επειδή βρίσκεσαι στο κέντρο του δικού σου κόσμου, υποθέτεις ότι είσαι και στο κέντρο του κόσμου των άλλων.
Σφάλμα εξωτερικών κινήτρωνΤο σφάλμα εξωτερικών κινήτρων είναι όταν υποθέτουμε ότι οι άλλοι κινούνται κυρίως από εξωτερικές ανταμοιβές, όπως τα χρήματα και τα προνόμια, ενώ για τον εαυτό μας πιστεύουμε ότι μας κινούν εσωτερικές ανταμοιβές, όπως η μάθηση και το νόημα.
Ψευδαίσθηση εξωτερικού παράγονταΗ ψευδαίσθηση εξωτερικού παράγοντα είναι να πιστεύεις ότι μια προτίμηση ή ένα καλό συναίσθημα που έφτιαξε το ίδιο σου το μυαλό το προκάλεσε κάποια σοφή δύναμη απ' έξω, όπως η μοίρα, ένας ειδικός ή ένας καθοδηγητής. Υποτιμούμε πόσο προσαρμόζεται το μυαλό μας για να βγάλει το καλύτερο από μια κατάσταση.
Ψευδαίσθηση ασύμμετρης γνώσηςΗ ψευδαίσθηση ασύμμετρης γνώσης είναι να πιστεύεις ότι καταλαβαίνεις τους άλλους καλύτερα απ' ό,τι σε καταλαβαίνουν εκείνοι. Ισχύει και για ομάδες: κάθε πλευρά πιστεύει ότι διαβάζει την άλλη σαν ανοιχτό βιβλίο, ενώ η ίδια μένει παρεξηγημένη.

Κρίνουμε με το σήμερα · 14 μεροληψίεςΠροβάλλουμε την τωρινή μας νοοτροπία και τις παραδοχές μας στο παρελθόν και στο μέλλον

Είναι δύσκολο να φανταστούμε το παρελθόν και το μέλλον, οπότε ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί το παρόν ως πρότυπο. Αν υποθέσουμε ότι τα πράγματα θα μείνουν πάνω κάτω όπως είναι τώρα, έχουμε έναν γρήγορο οδηγό που συνήθως δουλεύει. Και όταν βγάζουμε νόημα από τα γεγονότα εκ των υστέρων, παίρνουμε μαθήματα και νιώθουμε ότι έχουμε τον έλεγχο.

Μεροληψία αυτοσυνέπειαςΗ μεροληψία αυτοσυνέπειας είναι όταν θυμάσαι τις παλιές σου στάσεις και συμπεριφορές πιο όμοιες με τις τωρινές απ' ό,τι ήταν στην πραγματικότητα. Ξαναγράφουμε αθόρυβα τη δική μας ιστορία ώστε να φαίνεται ότι ήμασταν πάντα οι ίδιοι.
Μεροληψία αυτοσυγκράτησηςΗ μεροληψία αυτοσυγκράτησης είναι όταν υπερεκτιμάς πόσο καλά μπορείς να αντισταθείς στον πειρασμό. Όσοι πιστεύουν ότι έχουν γερό αυτοέλεγχο εκθέτουν πιο συχνά τον εαυτό τους σε πειρασμούς και στο τέλος υποκύπτουν.
Μεροληψία προβολήςΗ μεροληψία προβολής είναι όταν υπερεκτιμάς πόσο θα μοιάζει ο μελλοντικός σου εαυτός με τον τωρινό σε γούστα, συναισθήματα και ανάγκες. Μπορεί επίσης να σημαίνει ότι υποθέτεις πως και οι άλλοι βλέπουν τα πράγματα όπως τα βλέπεις εσύ τώρα.
Μεροληψία υπέρ της καινοτομίαςΗ μεροληψία υπέρ της καινοτομίας είναι η πεποίθηση ότι μια νέα τεχνολογία ή ιδέα πρέπει να διαδοθεί παντού, χωρίς να εξετάσουμε τα όριά της και τα μειονεκτήματά της. Όσοι την υποστηρίζουν υπερεκτιμούν πόσο χρήσιμη είναι και υποτιμούν τα προβλήματά της.
Μεροληψία εξοικονόμησης χρόνουΗ μεροληψία εξοικονόμησης χρόνου είναι όταν κρίνεις λάθος πόσο χρόνο κερδίζεις πηγαίνοντας πιο γρήγορα. Υπερεκτιμούμε πόσο χρόνο κερδίζουμε όταν ανεβάζουμε μια ταχύτητα που είναι ήδη υψηλή, και το υποτιμούμε όταν ανεβάζουμε μια χαμηλή.
Πλάνη του σχεδιασμούΗ πλάνη του σχεδιασμού είναι όταν υποτιμούμε πόσο χρόνο θα πάρει μια δουλειά, και συχνά πόσο θα κοστίσει, ακόμα κι όταν παρόμοιες δουλειές στο παρελθόν τράβηξαν περισσότερο απ' όσο υπολογίζαμε. Φανταζόμαστε τον ομαλό, ιδανικό δρόμο και ξεχνάμε τις καθυστερήσεις.
Μεροληψία απαισιοδοξίαςΗ μεροληψία απαισιοδοξίας είναι όταν υπερεκτιμάς την πιθανότητα να σου συμβούν άσχημα πράγματα. Είναι το αντίθετο της μεροληψίας αισιοδοξίας και εμφανίζεται πιο συχνά σε ανθρώπους με κατάθλιψη ή άγχος.
Μεροληψία αντίκτυπουΗ μεροληψία αντίκτυπου είναι όταν υπερεκτιμάς πόσο έντονα και για πόσο καιρό θα σε επηρεάσουν συναισθηματικά όσα έρχονται. Συνηθίζουμε και τα καλά και τα άσχημα νέα πιο γρήγορα απ' όσο περιμένουμε.
Πεποίθηση παρακμήςΠεποίθηση παρακμής έχουμε όταν πιστεύουμε ότι μια κοινωνία ή ένας θεσμός πηγαίνει σταθερά από το κακό στο χειρότερο. Συχνά γεννιέται όταν συγκρίνουμε μια νοσταλγική ανάμνηση του παρελθόντος με τα προβλήματα του παρόντος.
Ηθική τύχηόχι μεροληψίαΗ ηθική τύχη είναι όταν κρίνουμε τους ανθρώπους περισσότερο ή λιγότερο υπαίτιους με βάση αποτελέσματα που δεν έλεγχαν. Δύο άνθρωποι μπορεί να κάνουν την ίδια επιλογή, κι όμως κατηγορούμε πολύ πιο αυστηρά εκείνον που η επιλογή του έτυχε να βγει άσχημα.
Μεροληψία αποτελέσματοςΗ μεροληψία αποτελέσματος είναι όταν κρίνουμε μια απόφαση από το πώς κατέληξε και όχι από το πόσο σωστή ήταν τη στιγμή που την πήραμε. Μια κακή απόφαση μπορεί να σταθεί τυχερή, και μια καλή απόφαση μπορεί να αποτύχει.
Μεροληψία εκ των υστέρωνΗ μεροληψία εκ των υστέρων είναι η αίσθηση που έχουμε, όταν κάτι έχει ήδη γίνει, ότι το ξέραμε από την αρχή πως θα γινόταν. Μόλις μάθουμε το αποτέλεσμα, μοιάζει πολύ πιο προβλέψιμο απ' ό,τι ήταν στην πραγματικότητα.
Ρόδινη αναδρομήΗ ρόδινη αναδρομή είναι όταν θυμόμαστε γεγονότα του παρελθόντος πιο ευχάριστα απ' ό,τι τα νιώσαμε όταν τα ζούσαμε. Οι μικρές ενοχλήσεις σβήνουν από τη μνήμη, ενώ οι καλές στιγμές μένουν.
Φαινόμενο τηλεσκοπίουΤο φαινόμενο τηλεσκοπίου είναι όταν τοποθετούμε λάθος τα γεγονότα στον χρόνο: τα παλιά μάς φαίνονται πιο πρόσφατα απ' ό,τι ήταν και τα πρόσφατα πιο παλιά. Είναι λάθος της μνήμης που μπορεί να αλλοιώσει έρευνες και προσωπικά χρονολόγια.

Ανάγκη για γρήγορη δράση

Σπάνια έχεις αρκετό χρόνο ή αρκετές πληροφορίες για να ξέρεις σίγουρα, και η αναμονή έχει κι αυτή κόστος. Ο εγκέφαλός σου ανεβάζει την αυτοπεποίθησή σου, προτιμά ό,τι είναι κοντινό και απλό, και επιμένει σε ό,τι έχεις ήδη ξεκινήσει.

Σιγουριά για να δράσουμε · 21 μεροληψίεςΓια να δράσουμε, πρέπει να πιστεύουμε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε τα πράγματα και ότι αυτό που κάνουμε έχει σημασία

Για να κάνουμε οτιδήποτε, χρειάζεται να πιστεύουμε ότι οι επιλογές μας μετράνε και ότι μπορούμε να τις κάνουμε πράξη. Λίγη παραπάνω αυτοπεποίθηση μας βάζει σε κίνηση, μας βοηθά να συνεχίσουμε μετά από μια αποτυχία και προστατεύει την αυτοεκτίμησή μας και τη θέση μας μέσα σε μια ομάδα.

Υπερβολική αυτοπεποίθησηΗ σιγουριά μας για τις κρίσεις μας ξεπερνά συχνά την πραγματική τους ακρίβεια. Νιώθουμε πιο βέβαιοι από όσο δικαιολογούν οι επιδόσεις μας ως τώρα.
Κοινωνική επιθυμητότηταΗ τάση να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας όσο πιο κολακευτικά γίνεται, δηλώνοντας περισσότερες καλές πράξεις και λιγότερες κακές από όσες κάνουμε στην πραγματικότητα. Είναι ιδιαίτερα έντονη σε ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις και όπου αλλού περιγράφουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας.
Φαινόμενο τρίτου προσώπουΗ πεποίθηση ότι τα μηνύματα των μέσων ενημέρωσης, οι διαφημίσεις και η προπαγάνδα επηρεάζουν τους άλλους περισσότερο από εμάς.
Φαινόμενο ψευδούς συναίνεσηςΗ τάση να υπερεκτιμάμε πόσοι άνθρωποι συμμερίζονται τις απόψεις, τις συνήθειες και τις αξίες μας. Θεωρούμε δεδομένο ότι η δική μας οπτική είναι η φυσιολογική.
Φαινόμενο δύσκολου-εύκολουΗ τάση να είμαστε υπερβολικά σίγουροι στα δύσκολα και λιγότερο σίγουροι από όσο πρέπει στα εύκολα. Η αίσθηση για το πόσο καλά τα πήγαμε δεν προσαρμόζεται αρκετά στο πόσο δύσκολο ήταν πραγματικά αυτό που κάναμε.
Φαινόμενο Lake Wobegonάλλο όνομαΤα περισσότερα μέλη μιας ομάδας τείνουν να βάζουν τον εαυτό τους πάνω από τον μέσο όρο της, κάτι που δεν γίνεται να ισχύει για όλους. Πήρε το όνομά του από μια φανταστική πόλη όπου «όλα τα παιδιά είναι πάνω από τον μέσο όρο» και είναι άλλο ένα όνομα για την ψευδαίσθηση ανωτερότητας.
Φαινόμενο Dunning-KrugerΌσοι έχουν λίγες ικανότητες σε έναν τομέα τείνουν να υπερεκτιμούν τις δυνατότητές τους, ενώ οι πιο ικανοί συχνά υποτιμούν πόσο καλά τα πάνε σε σύγκριση με τους άλλους. Οι Dunning και Kruger υποστήριξαν ότι οι αρχάριοι δεν βλέπουν τα λάθη τους, επειδή για να τα εντοπίσεις χρειάζεσαι τις ίδιες γνώσεις που χρειάζεσαι για να τα αποφύγεις.
Εγωκεντρική μεροληψίαΗ τάση να βασιζόμαστε υπερβολικά στη δική μας οπτική. Μεταξύ άλλων, θυμόμαστε τον ρόλο μας σε όσα κάναμε μαζί με άλλους μεγαλύτερο ή καλύτερο απ' ό,τι ήταν.
Μεροληψία αισιοδοξίαςΗ τάση να πιστεύουμε ότι έχουμε λιγότερες πιθανότητες από τους άλλους να μας συμβεί κάτι κακό, όπως μια ασθένεια, ένα ατύχημα ή ένα διαζύγιο, και περισσότερες να μας συμβεί κάτι καλό.
Φαινόμενο Forerάλλο όνομαΗ τάση να θεωρούμε ότι αόριστες, γενικόλογες περιγραφές προσωπικότητας μάς ταιριάζουν απόλυτα. Πήρε το όνομά του από τον ψυχολόγο Bertram Forer, που το έδειξε με ένα τεστ προσωπικότητας, και είναι άλλο ένα όνομα για το φαινόμενο Barnum.
Φαινόμενο BarnumΔεχόμαστε ως ακριβή περιγραφή του εαυτού μας αόριστες δηλώσεις που θα ταίριαζαν σχεδόν σε οποιονδήποτε. Λέγεται και φαινόμενο Forer και πήρε το όνομά του από τον σόουμαν P.T. Barnum και τη λογική του να προσφέρει «κάτι για όλους».
Αυτοεξυπηρετική μεροληψίαΗ συνήθεια να πιστώνουμε τις επιτυχίες στον εαυτό μας και να φορτώνουμε τις αποτυχίες σε εξωτερικούς παράγοντες. Προστατεύει την αυτοεκτίμησή μας.
Μεροληψία δρώντος-παρατηρητήΗ τάση να εξηγούμε τις δικές μας πράξεις με τις συνθήκες, αλλά τις πράξεις των άλλων με τον χαρακτήρα τους. Συνδέεται στενά με το θεμελιώδες σφάλμα απόδοσης.
Ψευδαίσθηση ελέγχουΗ τάση να πιστεύουμε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε αποτελέσματα που στην πραγματικότητα δεν εξαρτώνται από εμάς, όπως τα τυχαία γεγονότα.
Ψευδαίσθηση ανωτερότηταςΗ τάση να υπερεκτιμάμε τα προτερήματα και τις ικανότητές μας σε σύγκριση με τους άλλους. Είναι γνωστή και ως φαινόμενο Lake Wobegon.
Θεμελιώδες σφάλμα απόδοσηςΗ τάση να εξηγούμε τη συμπεριφορά των άλλων με την προσωπικότητά τους και να υποτιμούμε τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται.
Υπόθεση αμυντικής απόδοσηςΗ τάση να μοιράζουμε ευθύνες έτσι ώστε να μη χρειαστεί να σκεφτούμε ότι θα μπορούσαμε κι εμείς να πάθουμε, ή να προκαλέσουμε, το ίδιο κακό. Ρίχνουμε περισσότερη ευθύνη στον υπαίτιο όσο πιο σοβαρές είναι οι συνέπειες, και λιγότερη στο θύμα όταν μας μοιάζει.
Μεροληψία απόδοσης γνωρισμάτωνΗ τάση να βλέπουμε τον εαυτό μας ως ευέλικτο και ευμετάβλητο στην προσωπικότητα, στη διάθεση και στη συμπεριφορά, αλλά τους άλλους ως σταθερούς και προβλέψιμους.
Δικαιολόγηση της προσπάθειαςΗ τάση να εκτιμάμε περισσότερο ένα αποτέλεσμα επειδή κοπιάσαμε ή υποφέραμε για να το πετύχουμε. Έτσι μας ενοχλεί λιγότερο η σκέψη ότι ο κόπος μας μπορεί να πήγε χαμένος.
Αντιστάθμιση κινδύνουόχι μεροληψίαΗ τάση να παίρνουμε περισσότερα ρίσκα όταν νιώθουμε πιο ασφαλείς και να φερόμαστε πιο προσεκτικά όταν νιώθουμε ότι κινδυνεύουμε περισσότερο. Έτσι, τα μέτρα ασφαλείας μπορεί να χάνουν μέρος της αξίας τους.
Φαινόμενο Peltzmanάλλο όνομαΆλλο όνομα για την αντιστάθμιση κινδύνου, που χρησιμοποιείται συχνά όταν μιλάμε για κανόνες και ρυθμίσεις ασφαλείας: όταν ένας νόμος κάνει μια δραστηριότητα πιο ασφαλή, οι άνθρωποι μπορεί να προσέχουν λιγότερο και να εξανεμίζουν μέρος του οφέλους. Πήρε το όνομά του από τον οικονομολόγο Sam Peltzman.

Το εδώ & τώρα · 3 μεροληψίεςΓια να μένουμε συγκεντρωμένοι, προτιμάμε ό,τι είναι άμεσο, οικείο και μπροστά μας

Η προσοχή και η ενέργειά μας είναι περιορισμένες, οπότε ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα σε ό,τι είναι εδώ, τώρα και προσωπικό. Όσα βλέπουμε καθαρά ή μπορούμε να φανταστούμε με λεπτομέρεια μοιάζουν πιο αληθινά και πιο επείγοντα από όσα είναι μακρινά ή αφηρημένα. Συχνά μετρούσε περισσότερο να αντιδράσουμε γρήγορα στην ανταμοιβή ή την απειλή που είχαμε μπροστά μας παρά να σχεδιάσουμε για το απώτερο μέλλον.

Υπερβολική προεξόφλησηΗ τάση να προτιμάμε έντονα μια μικρότερη ανταμοιβή τώρα από μια μεγαλύτερη αργότερα. Η έλξη του «τώρα» δυναμώνει απότομα όσο πλησιάζει η ανταμοιβή, κι έτσι εξηγείται γιατί κάνουμε λογικά σχέδια για το μέλλον και τα εγκαταλείπουμε μόλις έρθει η ώρα.
Επίκληση στο καινούργιολογική πλάνηΛάθος συλλογισμός που μας κάνει να θεωρούμε μια ιδέα, ένα προϊόν ή μια μέθοδο καλύτερη απλώς επειδή είναι καινούργια. Είναι η άλλη όψη της πεποίθησης ότι ο παλιός τρόπος είναι ο καλύτερος επειδή είναι παραδοσιακός.
Φαινόμενο αναγνωρίσιμου θύματοςΗ τάση να συγκινούμαστε περισσότερο, και να δίνουμε περισσότερα, για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο με όνομα και πρόσωπο παρά για μια μεγάλη ομάδα ανώνυμων ανθρώπων με την ίδια ανάγκη.

Τελειώνουμε ό,τι αρχίσαμε · 13 μεροληψίεςΓια να γίνεται η δουλειά, τείνουμε να ολοκληρώνουμε ό,τι μας έχει ήδη κοστίσει χρόνο και ενέργεια

Συνήθως είναι καλή στρατηγική να τελειώνουμε ό,τι ξεκινάμε, αφού ένας εγκέφαλος που τα παρατούσε σε κάθε εμπόδιο δεν θα ολοκλήρωνε ποτέ τίποτα. Όταν εκτιμάμε ό,τι ήδη έχουμε, ό,τι φτιάξαμε και ό,τι κοπιάσαμε για να αποκτήσουμε, μένουμε αφοσιωμένοι και προστατεύουμε τους πόρους μας. Μια απώλεια μπορεί να πονά περισσότερο απ' όσο μας ωφελεί ένα ίσο κέρδος, οπότε συχνά είναι λογικό να προσέχουμε τις απώλειες.

Πλάνη του βυθισμένου κόστουςΗ τάση να συνεχίζουμε κάτι λόγω του χρόνου, των χρημάτων ή του κόπου που έχουμε ήδη ξοδέψει, ακόμη κι όταν η συνέχεια κοστίζει περισσότερο από όσα αποδίδει. Ό,τι ξοδεύτηκε δεν γυρίζει πίσω, οπότε δεν θα έπρεπε να καθορίζει τις επόμενες επιλογές μας.
Παράλογη κλιμάκωσηάλλο όνομαΗ τάση να ρίχνουμε όλο και περισσότερα σε μια απόφαση που μας βγάζει χαμένους, για να δικαιολογήσουμε όσα έχουμε ήδη βάλει, συχνά όταν υπάρχει ανταγωνισμός. Είναι άλλο όνομα για την κλιμάκωση της δέσμευσης και συνδέεται στενά με την πλάνη του βυθισμένου κόστους.
Κλιμάκωση της δέσμευσηςΆνθρωποι ή οργανισμοί συνεχίζουν να στηρίζουν μια πορεία που αποτυγχάνει, επειδή έχουν ήδη δεσμευτεί σε αυτήν, συχνά για να μην παραδεχτούν ότι έκαναν λάθος. Λέγεται και παράλογη κλιμάκωση και συνδέεται στενά με την πλάνη του βυθισμένου κόστους.
Φαινόμενο παραγωγήςμνήμηΦαινόμενο της μνήμης: θυμόμαστε καλύτερα μια πληροφορία όταν την παράγουμε μόνοι μας παρά όταν απλώς τη διαβάζουμε ή την ακούμε. Βοηθά τη μάθηση, και είναι ένας από τους λόγους που θυμόμαστε τις δικές μας ιδέες καλύτερα από τις ιδέες των άλλων.
Αποστροφή στην απώλειαΗ τάση να νιώθουμε τον πόνο μιας απώλειας πιο έντονα από τη χαρά ενός κέρδους ίσης αξίας. Αν χάσεις 50 ευρώ, συνήθως στενοχωριέσαι περισσότερο απ' όσο χαίρεσαι αν βρεις 50 ευρώ.
Φαινόμενο IKEAΗ τάση να εκτιμάμε περισσότερο κάτι όταν έχουμε βάλει κι εμείς το χέρι μας για να φτιαχτεί, ακόμη κι όταν το αποτέλεσμα δεν είναι τέλειο. Πήρε το όνομά του από τη γνωστή αλυσίδα επίπλων, όπου οι αγοραστές συναρμολογούν μόνοι τους ό,τι αγοράζουν.
Μεροληψία της μονάδαςΗ τάση να θεωρούμε ότι μία μερίδα, ένα πιάτο ή ένα κομμάτι είναι η σωστή ποσότητα και πρέπει να το τελειώσουμε, όσο μεγάλο κι αν είναι. Τείνουμε να τελειώνουμε όποια συσκευασία έχουμε μπροστά μας.
Μεροληψία μηδενικού κινδύνουΗ τάση να προτιμάμε να εξαλείψουμε εντελώς έναν μικρό κίνδυνο παρά να μειώσουμε κατά πολύ έναν μεγαλύτερο. Μας φαίνεται καλύτερο να εξαφανίσουμε έναν κίνδυνο από το να τον περιορίσουμε, ακόμη κι όταν ο περιορισμός βοηθά περισσότερο.
Φαινόμενο διάθεσηςΗ τάση να πουλάμε πολύ νωρίς ό,τι έχει ανέβει σε αξία και να κρατάμε πολύ καιρό ό,τι έχει πέσει, με την ελπίδα να πάρουμε πίσω τα λεφτά μας.
Φαινόμενο ψευδοβεβαιότηταςΗ τάση να θεωρούμε ένα αποτέλεσμα βέβαιο, ενώ είναι βέβαιο μόνο σε ένα από τα στάδια μιας διαδικασίας που έχει πολλά. Υπερτιμάμε τις επιλογές που εξαφανίζουν τον κίνδυνο σε ένα βήμα, ακόμη κι όταν το συνολικό αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο.
Φαινόμενο δύσκολης επεξεργασίαςμνήμηΦαινόμενο της μνήμης: ό,τι θέλει περισσότερο κόπο για να το καταλάβουμε, συνήθως το θυμόμαστε καλύτερα, επειδή το σκεφτόμαστε πιο βαθιά. Βοηθά τη μάθηση, αλλά μπορεί επίσης να μας μείνουν λεπτομέρειες που μας δυσκόλεψαν, ακόμη κι όταν δεν είναι οι πιο σημαντικές.
Φαινόμενο κατοχήςΗ τάση να δίνουμε περισσότερη αξία σε κάτι απλώς επειδή μας ανήκει. Συχνά ζητάμε πολύ περισσότερα για να αποχωριστούμε ένα αντικείμενο από όσα θα πληρώναμε για να το αγοράσουμε.
Φαινόμενο μπούμερανγκΌταν κάποιοι άνθρωποι βλέπουν στοιχεία ενάντια σε μια πεποίθηση που τους είναι πολύ αγαπητή, τείνουν να την πιστεύουν ακόμη πιο έντονα. Νεότερες και μεγαλύτερες έρευνες βρήκαν ότι κάτι τέτοιο σπανίζει: οι διορθώσεις συνήθως φέρνουν τους ανθρώπους έστω και λίγο πιο κοντά στα γεγονότα, ακόμη και σε φορτισμένα θέματα.

Αυτονομία & κύρος · 6 μεροληψίεςΓια να μην κάνουμε λάθη, προσπαθούμε να κρατάμε την αυτονομία μας και τη θέση μας στην ομάδα, και αποφεύγουμε τις αποφάσεις που δεν παίρνονται πίσω

Όταν κρατάμε την ελευθερία να επιλέγουμε και τη θέση μας σε μια ομάδα, δεν μπορούν εύκολα να μας εκμεταλλευτούν ή να μας διώξουν. Αν μένουμε σε ό,τι ήδη δουλεύει και αποφεύγουμε επιλογές που δεν γυρίζουν πίσω, μια κακή απόφαση κάνει μικρότερη ζημιά. Τέτοιες συνήθειες μάλλον βοηθούσαν τους ανθρώπους να τα βγάζουν πέρα σε μικρές ομάδες, όπου αν έχανες το κύρος σου ή έκανες ένα ακριβό λάθος, οι συνέπειες μπορούσαν να είναι σοβαρές.

Δικαιολόγηση του συστήματοςΗ τάση να υπερασπιζόμαστε και να δικαιολογούμε την υπάρχουσα κοινωνική, οικονομική ή πολιτική τάξη, ακόμη κι όταν στρέφεται ενάντια στα δικά μας συμφέροντα. Μας κάνει να βλέπουμε το σημερινό σύστημα ως δίκαιο και φυσικό.
Αντίστροφη ψυχολογίαόχι μεροληψίαΤακτική πειθούς: κάποιος υποστηρίζει το αντίθετο από αυτό που θέλει, υπολογίζοντας ότι ο άλλος θα αντισταθεί και θα κάνει τελικά αυτό ακριβώς που ήθελε ο πρώτος. Λειτουργεί επειδή προκαλεί ψυχολογική αντίδραση, και μας κατευθύνει περισσότερο όταν δεν το καταλαβαίνουμε.
Ψυχολογική αντίδρασηόχι μεροληψίαΗ παρόρμηση να κάνουμε το αντίθετο από αυτό που θέλει κάποιος όταν νιώθουμε ότι απειλείται η ελευθερία μας να επιλέγουμε. Όσο πιο πολύ μας πιέζουν, τόσο πιο πολύ αντιστεκόμαστε.
Φαινόμενο δολώματοςΗ τάση να αλλάζουμε γνώμη ανάμεσα σε δύο επιλογές όταν προστίθεται μια τρίτη, εμφανώς χειρότερη. Η νέα επιλογή κάνει τη μία από τις δύο αρχικές να δείχνει καλύτερη σε σύγκριση μαζί της.
Μεροληψία κοινωνικής σύγκρισηςΗ τάση να νιώθουμε αντιπάθεια ή ανταγωνισμό απέναντι σε όσους φαίνονται καλύτεροί μας σε κάποιον τομέα, κάτι που μπορεί να μας κάνει να τους κρατάμε πίσω. Φαίνεται συχνά όταν αποφασίζουμε ποιον θα προσλάβουμε ή θα προαγάγουμε.
Μεροληψία του status quoΗ προτίμηση να μένουν τα πράγματα όπως είναι, ακόμη κι όταν μια αλλαγή θα ήταν καλύτερη. Η τωρινή κατάσταση γίνεται το σημείο αναφοράς, και κάθε αλλαγή μοιάζει με ρίσκο.

Απλό και πλήρες · 10 μεροληψίεςΠροτιμάμε ό,τι δείχνει απλό και τις πλήρεις πληροφορίες από τις σύνθετες και ασαφείς επιλογές

Τις απλές, ξεκάθαρες επιλογές τις καταλαβαίνουμε πιο γρήγορα και τις κάνουμε πράξη πιο εύκολα, και όταν ο χρόνος πιέζει, αυτή η ταχύτητα μετράει. Οι γνωστές πιθανότητες και οι πλήρεις πληροφορίες μάς φαίνονται πιο ασφαλείς, γιατί μας επιτρέπουν να προβλέψουμε τι θα γίνει. Όταν προτιμάμε το ξεκάθαρο, συχνά γλιτώνουμε κόπο που θα χανόταν σε γρίφους χωρίς λύση.

Μεροληψία αμφισημίαςΗ τάση να αποφεύγουμε επιλογές στις οποίες δεν ξέρουμε πόσο πιθανό είναι ένα καλό αποτέλεσμα και να προτιμάμε όσες έχουν γνωστές πιθανότητες, ακόμη κι όταν η άγνωστη μπορεί να είναι καλύτερη.
Μεροληψία πληροφόρησηςΗ τάση να ψάχνουμε περισσότερες πληροφορίες ακόμη κι όταν δεν μπορούν να αλλάξουν αυτό που θα κάνουμε. Τα επιπλέον δεδομένα μπορεί να μοιάζουν με πρόοδο, ενώ απλώς καθυστερούν την απόφαση.
Μεροληψία πεποίθησηςΗ τάση να κρίνουμε ένα επιχείρημα από το αν συμφωνούμε με το συμπέρασμά του, και όχι από το αν ο συλλογισμός του στέκει. Ένα αδύναμο επιχείρημα φαίνεται δυνατό αν μας ακούγεται πιστευτό το συμπέρασμά του.
Ομοιοκαταληξία ως επιχείρημαΗ τάση να κρίνουμε μια δήλωση πιο ακριβή ή αληθινή όταν έχει ομοιοκαταληξία. Ο ήχος τη βοηθά να «κυλάει» πιο εύκολα στο μυαλό μας, και αυτή η ευκολία μοιάζει με αλήθεια.
Φαινόμενο του ποδηλατοστασίουάλλο όνομαΟι ομάδες τείνουν να αφιερώνουν πολύ χρόνο σε μικρές λεπτομέρειες που όλοι καταλαβαίνουν και να περνούν στα γρήγορα τα σύνθετα και σημαντικά θέματα. Είναι άλλο όνομα για τον νόμο της ασημαντότητας και προέρχεται από το παράδειγμα μιας επιτροπής που τσακώνεται για ένα ποδηλατοστάσιο και εγκρίνει γρήγορα έναν πυρηνικό σταθμό.
Νόμος της ασημαντότηταςόχι μεροληψίαΟ C. Northcote Parkinson παρατήρησε ότι οι ομάδες αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στα ασήμαντα και πολύ λίγο στα μεγάλα και σύνθετα ζητήματα, κι έτσι όσο ακριβότερο είναι ένα θέμα, τόσο λιγότερο χρόνο μπορεί να του δίνουν. Λέγεται και φαινόμενο του ποδηλατοστασίου.
Φαινόμενο DelmoreΗ τάση να βάζουμε σαφείς, λεπτομερείς στόχους για λιγότερο σημαντικά πράγματα, ενώ αφήνουμε αόριστους τους πιο σημαντικούς. Τους μεγάλους στόχους είναι δύσκολο και άβολο να τους ορίσουμε, οπότε ασχολούμαστε με τους εύκολους.
Πλάνη της σύζευξηςΤο λάθος να κρίνουμε έναν συγκεκριμένο συνδυασμό γεγονότων πιο πιθανό από ένα μόνο από αυτά τα γεγονότα. Οι επιπλέον λεπτομέρειες κάνουν μια ιστορία πιο πιστευτή, αλλά στην πραγματικότητα λιγότερο πιθανή.
Ξυράφι του Όκαμόχι μεροληψίαΜια αρχή επίλυσης προβλημάτων που λέει ότι, ανάμεσα σε ανταγωνιστικές εξηγήσεις, συνήθως πρέπει να προτιμάμε εκείνη με τις λιγότερες υποθέσεις. Είναι χρήσιμος εμπειρικός κανόνας, αλλά αν βασιζόμαστε υπερβολικά σε αυτόν, μας κάνει να προτιμάμε μια απλή εξήγηση ακόμη κι όταν τα στοιχεία δείχνουν μια πιο σύνθετη.
Φαινόμενο «λιγότερο, καλύτερο»Μια αντιστροφή προτιμήσεων: όταν κρίνουμε μια μικρότερη ή φθηνότερη επιλογή μόνη της, την προτιμάμε, αλλά όταν βάλουμε τις δύο δίπλα δίπλα, κερδίζει η μεγαλύτερη ή καλύτερη. Χωρίς σύγκριση, κρίνουμε από εύκολες ενδείξεις, όπως το πόσο γεμάτο ή πλήρες φαίνεται κάτι.

Τι να θυμόμαστε;

Δεν μπορείς να τα θυμάσαι όλα, οπότε η μνήμη κρατά ό,τι μοιάζει χρήσιμο για αργότερα. Ο εγκέφαλός σου αποθηκεύει γενικεύσεις, κορυφώσεις και φινάλε, και εκ των υστέρων πειράζει αθόρυβα τις λεπτομέρειες.

Ξαναγραμμένες μνήμες · 6 μεροληψίεςΑναπλάθουμε και ενισχύουμε κάποιες αναμνήσεις εκ των υστέρων

Η μνήμη ξαναχτίζεται κάθε φορά που ανακαλούμε κάτι, κι έτσι μπορούμε να ενημερώνουμε όσα ξέρουμε με νέες πληροφορίες. Όταν επιστρέφουμε σε μια ανάμνηση, τη δυναμώνουμε κιόλας, οπότε ό,τι ξαναθυμόμαστε συχνά μας έρχεται πιο εύκολα απ’ όλα στο μυαλό. Έτσι οι γνώσεις μας μένουν επίκαιρες, χωρίς να χρειάζεται να κρατάμε κάθε εκδοχή κάθε γεγονότος.

Λανθασμένη απόδοση μνήμηςΘυμόμαστε σωστά μια πληροφορία ή ένα πρόσωπο, αλλά το συνδέουμε με λάθος πηγή, χρόνο ή τόπο. Είναι ένας γενικός όρος που καλύπτει τη σύγχυση πηγής, την κρυπτομνησία και ορισμένες ψευδείς αναμνήσεις.
Σύγχυση πηγήςΜπερδεύουμε από πού προέρχεται μια ανάμνηση, για παράδειγμα νομίζουμε ότι κάτι που μας είπαν, που διαβάσαμε ή που φανταστήκαμε το ζήσαμε οι ίδιοι. Είναι ειδική μορφή λανθασμένης απόδοσης μνήμης.
ΚρυπτομνησίαΜια ξεχασμένη ανάμνηση επιστρέφει στο μυαλό χωρίς να μοιάζει με ανάμνηση, κι έτσι την περνάς για δική σου καινούργια ιδέα. Είναι μορφή λανθασμένης απόδοσης μνήμης και μπορεί να οδηγήσει σε αθέλητη αντιγραφή.
Ψευδής ανάμνησηΘυμόμαστε ένα γεγονός που δεν συνέβη ποτέ ή ένα πραγματικό γεγονός πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι έγινε. Οι ψευδείς αναμνήσεις μπορεί να μοιάζουν εξίσου ζωντανές και βέβαιες με τις αληθινές.
Επιδεκτικότητα στην υποβολήΗ τάση να υιοθετούμε ιδέες που μας υποβάλλουν οι άλλοι, όπως τους υπαινιγμούς που κρύβονται στις καθοδηγητικές ερωτήσεις, και μετά να τις θυμόμαστε σαν μέρος όσων συνέβησαν πραγματικά. Τα μικρά παιδιά είναι ιδιαίτερα επιρρεπή σε αυτό.
Φαινόμενο κατανεμημένης μάθησηςμνήμηΘυμόμαστε μια πληροφορία καλύτερα και για περισσότερο καιρό όταν τη μελετάμε σε αρκετές μικρές δόσεις, απλωμένες στον χρόνο, παρά όταν στριμώχνουμε την ίδια ποσότητα διαβάσματος σε μία μόνο καθισιά. Είναι ένα χρήσιμο φαινόμενο της μνήμης.

Γενικεύσεις · 6 μεροληψίεςΠετάμε τις λεπτομέρειες για να κάνουμε γενικεύσεις

Δεν θα μπορούσαμε ποτέ να αποθηκεύσουμε τις λεπτομέρειες για κάθε άνθρωπο και κάθε γεγονός που συναντάμε, γι’ αυτό ο εγκέφαλος συμπυκνώνει την εμπειρία σε κατηγορίες και πρόχειρες περιλήψεις. Χάρη σε αυτές κάνουμε γρήγορες εκτιμήσεις για καινούργιους ανθρώπους και καταστάσεις, χωρίς πολύ κόπο. Κι επειδή κρατάμε τις άσχημες εμπειρίες αλλά αφήνουμε τον παλιό πόνο να μαλακώνει, μαθαίνουμε από τον κίνδυνο χωρίς να μας συντρίβει.

Έμμεσοι συσχετισμοίΑυτόματες συνδέσεις στη μνήμη ανάμεσα σε δύο ιδέες, όπως μια μάρκα και ένα συναίσθημα ή μια ομάδα και ένα χαρακτηριστικό, που διαμορφώνουν τις γρήγορες αντιδράσεις μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Μπορεί να διαφέρουν από τις απόψεις που υιοθετούμε συνειδητά, και οι ερευνητές συχνά τις μετρούν από το πόσο γρήγορα συνδυάζουν οι άνθρωποι λέξεις ή εικόνες.
Έμμεσα στερεότυπαΑσυνείδητες πεποιθήσεις που συνδέουν μια κοινωνική ομάδα με ορισμένα χαρακτηριστικά και κατευθύνουν το πώς κρίνουμε τα μέλη της. Αποτελούν είδος έμμεσου συσχετισμού και μπορεί να συγκρούονται με τις δίκαιες απόψεις που δηλώνουμε ανοιχτά.
Στερεοτυπική μεροληψίαΗ μνήμη γλιστράει προς τα στερεότυπα, κι έτσι θυμόμαστε τις λεπτομέρειες που ταιριάζουν με όσα περιμένουμε από μια ομάδα και ξεχνάμε ή αλλάζουμε όσες δεν ταιριάζουν.
ΠροκατάληψηΜια κρίση ή ένα συναίσθημα, συνήθως αρνητικό, που σχηματίζουμε από πριν για κάποιον μόνο και μόνο επειδή ανήκει σε μια ομάδα, όπως φυλή, θρησκεία, φύλο, ηλικία ή εθνικότητα. Χρωματίζει όσα προσέχουμε και θυμόμαστε για τα μέλη αυτής της ομάδας και το πώς τους φερόμαστε.
Μεροληψία αρνητικότηταςΟι άσχημες εμπειρίες και πληροφορίες μάς βαραίνουν περισσότερο από ισάξιες καλές. Στη μνήμη, τα δυσάρεστα γεγονότα τα θυμόμαστε συνήθως πιο έντονα και με περισσότερες λεπτομέρειες από τα ευχάριστα.
Ξεθώριασμα συναισθήματοςΜε τον καιρό, τα συναισθήματα που συνοδεύουν τις δυσάρεστες αναμνήσεις ξεθωριάζουν γρηγορότερα από εκείνα που συνοδεύουν τις ευχάριστες. Έτσι αντέχουμε και προχωράμε, όμως οι παλιές δυσκολίες μπορεί να μας φαίνονται πιο ήπιες απ’ ό,τι ήταν στην πραγματικότητα.

Βασικά στοιχεία · 13 μεροληψίεςΣυμπυκνώνουμε γεγονότα και λίστες στα βασικά τους στοιχεία

Δεν μπορούμε να κρατάμε στο μυαλό κάθε στιγμή μιας εμπειρίας ή κάθε στοιχείο μιας λίστας. Ο εγκέφαλος κρατά λίγα κομμάτια που ξεχωρίζουν, όπως την πιο έντονη στιγμή, το τέλος ή τα πρώτα και τα τελευταία στοιχεία, και αφήνει αυτά να αντιπροσωπεύουν το σύνολο. Έτσι οι αναμνήσεις πιάνουν λίγο χώρο και τις έχουμε πρόχειρες όποτε τις χρειαστούμε.

Κανόνας κορύφωσης-τέλουςΚρίνουμε μια περασμένη εμπειρία κυρίως από το πώς νιώσαμε στην πιο έντονη στιγμή της και στο τέλος της. Ο μέσος όρος όλων των άλλων στιγμών μετράει πολύ λιγότερο.
Εξομάλυνση και όξυνσηΔύο τρόποι με τους οποίους αλλάζει μια ανάμνηση όσο τη θυμόμαστε και την ξαναλέμε: η εξομάλυνση πετάει ή στρογγυλεύει λεπτομέρειες, ενώ η όξυνση διαλέγει μερικές και τις τονίζει ακόμα περισσότερο. Με τον καιρό, οι ιστορίες γίνονται πιο απλές και πιο δραματικές.
Φαινόμενο παραπληροφόρησηςΗ μνήμη μας για ένα γεγονός γίνεται λιγότερο ακριβής όταν αργότερα δεχόμαστε παραπλανητικές πληροφορίες γι’ αυτό, που μπορεί να προέρχονται από ειδήσεις, από αφηγήσεις άλλων ή ακόμα και από τη διατύπωση μιας ερώτησης. Οι νέες λεπτομέρειες αναμειγνύονται αθόρυβα με την αρχική ανάμνηση.
Παραμέληση της διάρκειαςΌταν κρίνουμε πόσο καλή ή κακή ήταν μια εμπειρία, δίνουμε ελάχιστη βαρύτητα στο πόσο κράτησε. Συνδέεται στενά με τον κανόνα κορύφωσης-τέλους.
Φαινόμενο σειριακής ανάκλησηςμνήμηΤα μοτίβα που εμφανίζει η μνήμη μας όταν προσπαθούμε να ανακαλέσουμε μια ακολουθία με την αρχική της σειρά: τα πρώτα στοιχεία επανέρχονται πιο αξιόπιστα, και τα περισσότερα λάθη είναι αντιμεταθέσεις γειτονικών στοιχείων. Συνδέεται στενά με το φαινόμενο σειριακής θέσης.
Φαινόμενο μήκους λίσταςμνήμηΌσο μεγαλύτερη είναι μια λίστα, τόσο μικρότερο ποσοστό των στοιχείων της θυμόμαστε, ακόμα κι αν σε απόλυτο αριθμό συγκρατούμε λίγα παραπάνω.
Φαινόμενο τροπικότηταςμνήμηΤα τελευταία στοιχεία μιας λίστας τα θυμόμαστε καλύτερα όταν τα ακούμε παρά όταν τα διαβάζουμε. Η ακοή δίνει στο τέλος μιας λίστας μια επιπλέον ώθηση στη βραχυπρόθεσμη μνήμη.
Αναστολή μνήμηςμνήμηΗ ικανότητα του νου να κρατά στην άκρη άσχετες ή ανταγωνιστικές αναμνήσεις, ώστε να εστιάζουμε σε αυτή που χρειαζόμαστε. Μια παρενέργεια είναι ότι, όταν ανακαλούμε κάποια στοιχεία, μπορεί αργότερα να δυσκολευόμαστε να φτάσουμε σε άλλα, συγγενικά.
Φαινόμενο μερικής υπόδειξηςμνήμηΌταν μας υπενθυμίζουν κάποια στοιχεία ενός συνόλου, μπορεί να δυσκολευτούμε περισσότερο να ανακαλέσουμε τα υπόλοιπα. Οι υποδείξεις μοιάζουν να τραβούν τη μνήμη προς τα στοιχεία που μας δόθηκαν και μακριά από όσα λείπουν.
Φαινόμενο πρωτοκαθεδρίαςμνήμηΤα πρώτα στοιχεία μιας λίστας ή μιας ακολουθίας τα θυμόμαστε καλύτερα από εκείνα στη μέση, εν μέρει επειδή τους δίνουμε περισσότερη προσοχή και τα επαναλαμβάνουμε περισσότερο νοερά. Οι πρώτες πληροφορίες μπορούν επίσης να επηρεάσουν το πώς κρίνουμε όσα ακολουθούν.
Φαινόμενο προσφατότηταςμνήμηΤα τελευταία στοιχεία μιας λίστας ή μιας ακολουθίας τα θυμόμαστε καλύτερα από εκείνα στη μέση, συνήθως επειδή είναι ακόμα φρέσκα στη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Τα πρόσφατα γεγονότα μπορεί επίσης να βαραίνουν υπερβολικά στις κρίσεις μας.
Φαινόμενο σειριακής θέσηςμνήμηΤο γενικό μοτίβο της μνήμης: θυμόμαστε καλύτερα τα πρώτα και τα τελευταία στοιχεία μιας λίστας και χειρότερα τα μεσαία. Συνδυάζει το φαινόμενο πρωτοκαθεδρίας και το φαινόμενο προσφατότητας.
Φαινόμενο επιθήματοςμνήμηΌταν αμέσως μετά από μια προφορική λίστα ακούγεται μια επιπλέον, άσχετη λέξη, θυμόμαστε χειρότερα τα τελευταία στοιχεία της. Η λέξη αυτή διώχνει τα τελευταία στοιχεία από τη βραχυπρόθεσμη μνήμη μας για τους ήχους της ομιλίας, ενώ ένα μπιπ ή ένα βουητό δεν επηρεάζει σχεδόν καθόλου.

Πώς το αποθηκεύσαμε · 6 μεροληψίεςΑποθηκεύουμε τις αναμνήσεις διαφορετικά, ανάλογα με το πώς τις ζήσαμε

Η προσοχή και η μνήμη είναι περιορισμένες, γι’ αυτό ο εγκέφαλος αποθηκεύει περισσότερο ό,τι σκεφτόμαστε σε βάθος, χρησιμοποιούμε ενεργά ή περιμένουμε ότι θα χρειαστούμε, και λιγότερο ό,τι μόλις που προσέξαμε ή ξέρουμε ότι μπορούμε να το ψάξουμε. Έτσι η περιορισμένη μνήμη μας ξοδεύεται εκεί που πιάνει περισσότερο τόπο.

Φαινόμενο επιπέδων επεξεργασίαςμνήμηΤις πληροφορίες που σκεφτόμαστε σε βάθος και ουσιαστικά τις θυμόμαστε καλύτερα από εκείνες που επεξεργαζόμαστε μόνο επιφανειακά, για παράδειγμα κοιτώντας απλώς πώς φαίνεται ή πώς ακούγεται μια λέξη. Είναι ένα χρήσιμο φαινόμενο της μνήμης.
Φαινόμενο της εξέτασηςμνήμηΌταν ανασύρουμε μια πληροφορία από τη μνήμη, όπως σε ένα κουίζ, εντυπώνεται καλύτερα απ’ ό,τι αν περνούσαμε τον ίδιο χρόνο ξαναδιαβάζοντάς τη. Είναι ένα χρήσιμο φαινόμενο που μπορεί να το αξιοποιήσει συνειδητά όποιος μαθαίνει κάτι.
ΑφηρημάδαμνήμηΚενά μνήμης που συμβαίνουν επειδή δεν προσέχαμε τη στιγμή που γινόταν κάτι, οπότε δεν αποθηκεύτηκε σωστά εξαρχής. Η αφηρημάδα εμφανίζεται συχνά όταν λειτουργούμε στον αυτόματο πιλότο ή μοιράζουμε την προσοχή μας σε πολλές δουλειές.
Φαινόμενο του επόμενου στη σειράμνήμηΌταν μιλάμε με τη σειρά, ο ένας μετά τον άλλον, τείνουμε να ξεχνάμε τι είπε αυτός που μίλησε ακριβώς πριν από εμάς, επειδή ετοιμάζουμε στο μυαλό μας τι θα πούμε.
Στην άκρη της γλώσσαςμνήμηΗ εκνευριστική αίσθηση ότι ξέρεις σίγουρα μια λέξη ή ένα όνομα, αλλά δεν μπορείς να το φέρεις στο μυαλό σου. Συχνά θυμάσαι το πρώτο του γράμμα, το μήκος του ή μια λέξη που ακούγεται παρόμοια.
Φαινόμενο GoogleμνήμηΤείνουμε να ξεχνάμε πληροφορίες που ξέρουμε ότι μπορούμε να βρούμε εύκολα στο ίντερνετ, και αντί γι’ αυτές θυμόμαστε πού να τις βρούμε. Λέγεται επίσης ψηφιακή αμνησία.